Í janúar á þessu ári birti Guðbjörg Ósk Jónsdóttir nýja grein með meðhöfundunum sínum þeim Finni Ingimarssyni, Sigurði Sveini Snorrasyni, Sarah Elizabeth Steele og Arnari Pálssyni. Greinin var birt í tímaritinu Evolutionary Biology og ber heitið „Variation of Tooth Traits in Ecologically Specialized and Sympatric Morphs.“ Íslenska heitið er „Breytileiki í tanna eiginleikum hjá í vistfræðilega sérhæfðum samsvæða afbrigðum.“
Af hverju fiska tennur?
Þegar maður hugsar um breytileika í tönnum, reikar hugurinn ekki oft til fiska. Frekar myndi maður hugsa um spendýr. Eins og nagtennur hjá nagdýrum, vígtennur hjá rándýrum eða sérhæfðu jaxlarnir hjá mörgum jurtaætum. Þó tennur hjá fiskum eru kannski ekki eins fjölbreytilegar og tennur hjá spendýrum þýðir það ekki að þær séu ekki breytilegar. Lögun, halli og fjöldi tanna getur verið mjög breytilegt hjá fiskum. Fyrri rannsóknir hafa sýnt fram á það að munur á eiginleikum tanna tengist oft sérhæfingu í fæðu. Þannig hópar sem sérhæfa sig að einni tegund af bráð hafa öðruvísi tennur en hópar sem sérhæfa sig að annarri tegund af bráð.
Uppsetning rannsóknarinnar
Höfundar greinarinnar höfðu áhuga á að kanna hvort fjögur bleikjuafbrigði í Þingvallavatni hefðu mismunandi tanna eiginleika. Ef þig langar að læra meira um bleikjuafbrigðin í Þingvallavatni geturðu lesið fyrri færslur okkar hér og hér. Í stuttu máli, eru afbrigðin fjögur almennt flokkuð í tvö botnlæg afbrigði (dvergbleikjan og kuðungableikjan) og tvö sviflæg afbrigði (murtan og sílableikjan). Botnlægu afbrigðin éta almennt bráð sem lifir á botninum. En sviflægu afbrigðin éta bráð í vatninu.
Bleikjum var safnað frá Þingvallavatni sumrin 2020 og 2021. Síðan voru beinin fjarlægð úr fiskum. Ef þið viljið vita meira um hvernig það var gert, er hægt að lesa fyrri færslu okkar hér. Síðan töldu þau tennurnar á sex beinum og tannhallan á einu beini (efri skoltur). Hægt er að skoða mynd hér að ofan til að sjá hvaða bein voru rannsökuð.
Það var munur á tannafjölda þó ekki mikill
Fjöldi tanna jókst almennt með stærð fisksins og fjöldi tanna var mismunandi milli bleikjuafbrigðanna. Almennt höfðu sviflægu afbrigðin fleiri tennur. En það voru undantekningar frá þessu. Fjöldi tanna á forkjálkanum breytist ekki með stærð fisksins. Það var heldur ekki munur á tannafjölda milli afbrigða fyrir þetta bein. Höfundarnir velta fyrir sér hvernig þetta geti verið og hvort þroskun tanna á þessu beini sé reglubundnari en á hinum beinum.
Höfundarnir benda einnig á að munurinn á fjölda tanna milli mismunandi bleikjuafbrigðanna var lítill. Munur um eina til þrjár tennur á beina sem hefur tíu eða fleiri. Út af þessu telja höfundarnir að fjöldi tanna hefur ekki mikil áhrif á fiskinn. En þar sem það er fylgni milli fjölda tanna og lögun beina, telja höfundar að munur í lögun beina geti útskýrt mun á fjölda tanna.
Botnlægu afbrigðin hafa meiri tannhalla
Ólíkt tannafjölda breyttist tannhallinn ekki með stærð fisksins. Það var munur á tannhalla milli bleikjuafbrigðanna. Botnlægu afbrigðin voru með meiri tannhalla en sviflægu afbrigðin. Ólíkt tannafjöldanum var munurinn á tannhallanum nokkuð stór. Til dæmis var að meðaltali um 18,5° munur á tannhalla milli dvergbleikja og murta.
Höfundarnir telja að þessi munur gæti verið aðlögun. Í greininni ræða þau hvernig meiri tannhalli gæti hjálpað botnlægu afbrigðunum við fæðuöflun. Höfum í huga að botnlægu afbrigðin éta almennt snigla af botni sem gætu haft set (t.d. mold) á sér. Ein hugmynd er sú að það að hafa tennur sem halla innávið geri fiskum kleift að krækja tönnunum sínum undir snigla og losa þá af botninum. Önnur hugmynd er sú að hallandi tennurnar geti haldið bráðinni í stað meðan hún er hreinsuð fyrir kyngingu.
Öll sem hafa áhuga á að lesa meira geta fundið greinina í heild sinni hér: https://link.springer.com/article/10.1007/s11692-026-09665-2?utm_source=researchgate.net&utm_medium=article#Sec1
