Hvað eiga flóðhestar og fiskar sameiginlegt? Þeir geta verið mjög litlir! Lífverur geta með tímanum þróast að verða alltaf með smærri og smærri líkama, á ensku kallast þetta fyrirbrigði „miniaturisation“. Það á sér oft stað á eygjum eða á svæðum þar sem stofnar eru aðskildir frá öðrum stofnum. Vísindamenn skilja enn ekki til fulls hvers vegna þetta gerist.
Dr. Kalina Kapralova og aðrir rannsakendur við Háskóla Íslands (LUVS og Keldur), Háskólann á Hólum og St. Andrews háskólann vinna saman að þessu verkefni. Þau nota íslenskar bleikjur til þess að svara rannsóknarspurningum sínum.
Að rannsaka dvergbleikjur
Dvergbleikjur (sjáið myndbandið að neðan) bjóða upp á gott tækifæri til að rannsaka þróun. Náskyldir stofnar af þessum fiski hafa þróast aftur og aftur með agnarsmáa líkamsstærð yfir tiltölulega stuttan tíma (þróunarfræðilega séð). Rannsakendurnir munu reyna að komast að því hvernig og hvers vegna þetta gerist. Sem hjálpar við að afhjúpa þá ferla sem skapa og viðhalda líffræðilegan fjölbreytileika. Þessar upplýsingar veita eining innsýni í hvernig tegundir geta aðlagað sig að hröðum breytingum í umhverfi, eins og þeim sem tengjast loftslagsbreytingum.
Dvergbleikja að synda.
Hvers vegna eru sumar íslenskar bleikjur svona litlar?
Til þess að skilja hvers vegna sumar íslenskar bleikjur vaxa lítið, þroskast snemma og líta út eins og ungfiskar alla sína æfi, mun Kalina og teymið hennar skoða bæði villta stofna og dvergbleikjur aldar upp á rannsóknarstofum. Á rannsóknarstofum er hægt að reka eiginleika frá foreldum til afkvæmis. Í villtum stofnum getur náttúruleg blöndun gena í þúsundir ára hjálpað við að finna svæði á erfðamenginu sem tengjast líkamsstærð.
Rendur geyma mikið magn upplýsinga
Parrmerki eru láréttar dökkar rendur á líkama fiskins og einkenna seiði laxfiska, dvergbleikjur halda þessum parrmerkjum sem fullorðir fiskar. Kalina og teymið hennar komust að því að parrmerkin sýna erfðafræðilegan breytileika og erfast frá foreldrum til afkvæmis. Þar að auki fundu þau veikt en áreiðanlegt samband en milli parrmerkja og líkamsstærðar. Sem þýðir að parrmerki geta verið notuð til að rannsaka þessa endurteknu þróun á smáu líkamsstærðum án þess að skaða fiskinn.
Parrmerki hjá villtum stofnum (vinstri) og dvergbleikjum aldar upp á rannsónarstofum (hægra).
